หน้าเว็บ

วันพุธที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

ม.นเรศวร .. ปีบ จากพันธุ์ไม้พระราชทาน สู่ไม้มงคลประจำจังหวัดพิษณุโลก



ปีบ จากพันธุ์ไม้พระราชทาน สู่ไม้มงคลประจำจังหวัด รังสรรค์เป็นลวดลายบนผืนผ้า
กับการสืบสานเอกลักษณ์เมืองสองแคว




            ...ผ้าดอกปีบคืออะไร?...หน้าตาเป็นอย่างไร?...หาซื้อได้ที่ไหน?...
             สารพัดคำถามภายหลังการประชาสัมพันธ์เชิญชวนให้ชาวพิษณุโลกแต่งกายด้วยชุดผ้าไทยพื้นเมืองในวันพฤหัสบดี และผ้าไทยประจำถิ่นคือผ้าทอลายดอกปีบในวันศุกร์เพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในโครงการ “รณรงค์ อนุรักษ์ การแต่งกายผ้าไทยผ้าถิ่นจังหวัดพิษณุโลก ประจำปี พ.ศ.๒๕๕๙จัดโดยสถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน มหาวิทยาลัยนเรศวร ร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดพิษณุโลก สำนักงานเหล่ากาชาดจังหวัดพิษณุโลก สภาวัฒนธรรมจังหวัดพิษณุโลก สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม


             วันนี้จึงขอนำเรื่องราวของดอกปีบมาเล่าสู่กันฟัง

             จุดเริ่มต้นจากกล้าไม้ปีบพระราชทาน
             ย้อนหลังไปเมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม ๒๕๓๗ ณ ศูนย์ประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ กรุงเทพมหานคร ผู้ว่าราชการจังหวัดพิษณุโลกได้รับพระราชทาน “กล้าไม้ปีบ” จากสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในวันรณรงค์โครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในวโรกาสทรงครองราชย์ ปีที่ ๕๐ ซึ่งแต่ละจังหวัดจะได้รับกล้าไม้แต่ละชนิดแตกต่างกันออกไป
            จากนั้น ไม้ปีบจึงถือเป็นไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดพิษณุโลกและชาวพิษณุโลกก็ได้เห็นต้นปีบ รู้จักดอกปีบจากการรณรงค์ให้มีการปลูกต้นปีบทั่วเมือง

           
            ดอกปีบบนผืนผ้า
            จากการสัมภาษณ์คุณวรรณา ไกรสิทธิพงศ์ รองประธานคณะกรรมการพัฒนาสตรี จังหวัดพิษณุโลก เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๕ เล่าว่า “หน่วยงานราชการต่าง ๆ ต้องการให้มีผ้าทอประจำจังหวัด ดังนั้นในการประกวดผ้าทอ ซึ่งทางจังหวัดจัดขึ้นอยู่เป็นประจำ จึงมีการรณรงค์ให้ทอผ้าลวดลายประจำจังหวัดส่งเข้าประกวด ผลปรากฏว่า ผ้ามัดหมี่ลายดอกปีบมีความงดงามอ่อนช้อย จึงได้รับรางวัลชนะเลิศ”
            และในตอนนั้น ป้าเทา นันทแพทย์ ประธานกลุ่มทอผ้าบ้านม่วงหอม  อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก เจ้าของผ้ามัดหมี่ลายดอกปีบ เป็นผู้ได้รับรางวัลชนะเลิศจากการประกวดผ้าพื้นเมืองพิษณุโลก ประเภทผ้ามัดหมี่ ในงานวันสตรีสากล วันที่ ๘ มีนาคม ๒๕๔๓โดยป้าเทาให้สัมภาษณ์ไว้ว่า “ใช้เวลาทอหลายเดือน โดยมีอาจารย์จากโรงเรียนม่วงหอมเป็นผู้ออกแบบลายให้ หลังจากได้รับรางวัลชนะเลิศก็ได้รับคำสั่งจากวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พุทธชินราชให้ทอผ้าลายดอกปีบสีม่วง จำนวน ๕๐๐ เมตร และก็มีผู้สั่งทอเรื่อยมา”
จากนั้นกลุ่มทอผ้าบ้านม่วงหอมได้มีการพัฒนารูปแบบของดอกปีบอยู่ตลอดเวลา จนกระทั่งเป็นลวดลายดอกปีบขนาดเล็กพร้อมก้านใบที่ได้รับความนิยมในยุคนั้น พร้อมการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่น ๆ เช่น หมอน กระเป๋า
            นั่นเป็นจุดเริ่มต้นของผ้าทอลายดอกปีบ ผ้าทอประจำจังหวัดพิษณุโลก โดยส่วนใหญ่จะเป็นดอกสีขาว พื้นสีม่วง ซึ่งเป็นสีประจำจังหวัดพิษณุโลก นอกจากนี้ก็อาจจะมีสีอื่น ๆ ตามสีประจำของแต่ละหน่วยงาน กลุ่มทอผ้าแต่ละกลุ่มต่างก็คิดสร้างสรรค์พัฒนาลวดลายดอกปีบ เช่น มี ๒ ชั้น ๓ ชั้น บางผืนก็มีถึง ๕ ชั้น หลากหลายสีสัน ตามความต้องการของตลาดซึ่งมีความนิยมเป็นระยะ ๆ ไม่แน่นอน เป็นไปตามนโยบายการอนุรักษ์ รณรงค์ของจังหวัด
           



ทอผ้าลายดอกปีบถวายสมเด็จพระราชินี
            เมื่อปี พ.ศ.๒๕๔๖ มหาวิทยาลัยนเรศวรมีดำริที่จะทอผ้าขึ้นเป็นพิเศษ เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในวโรกาสมหามงคลเจริญพระชนมพรรษา ๗๒ พรรษาในวันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๔๗
            ขณะนั้นพิพิธภัณฑ์ผ้า ซึ่งปัจจุบันเป็นหนึ่งในเส้นทางการเรียนรู้มหาวิทยาลัยนเรศวร ในการกำกับดูแลของสถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวินได้ดำเนินการสั่งทอผ้าฝ้ายมัดหมี่สอดดิ้นลายดอกปีบ โดยเลือกใช้สีฟ้า ซึ่งเป็นสีประจำวันเฉลิมพระชนมพรรษา มีความยาว ๗๓ เมตร สอดแทรกคำว่ามหาวิทยาลัยนเรศวรทุกระยะ ๕ เมตร โดยเป็นฝีมือของป้าเทา นันทะแพทย์ ประธานกลุ่มทอผ้าบ้านม่วงหอม



ผ้าทอดอกปีบต้นแบบและดอกปีบกาสะลองในงานวิจัย
            เส้นทางของผ้าทอลายดอกปีบยังดำเนินอยู่อย่างต่อเนื่อง โดยเมื่อปี ๒๕๕๗ สถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน ได้รับมอบหมายจากสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดพิษณุโลกให้ทอผ้าต้นแบบลายดอกปีบ โดยนางสาวอนงค์ วงศ์สุวรรณ์ ช่างทอผ้าของสถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวินเริ่มกระบวนการกวักเส้นด้าย เดินเส้นยืน กรอเส้นพุ่ง สืบหูก จนทอเป็นผืนผ้า
            ปัจจุบันสถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวินได้จัดทำโครงการวิจัยเรื่อง การออกแบบลวดลายผ้าทอเอกลักษณ์จังหวัดพิษณุโลกเพื่อออกแบบลวดลายใหม่ จำนวน ๖ ลายทั้งนี้ ๑ ใน ๖ ลาย คือ ลายดอกปีบกาสะลอง โดยนายวชิรพงษ์ วงศ์ประสิทธิ์ นักวิชาการช่างศิลป์เป็นผู้ออกแบบด้วยการทอ ๒ เทคนิคคือดอกปีบกาสะลองแบบมัดหมี่ โดยกลุ่มทอผ้าบ้านหนองหญ้าปล้อง อำเภอเนินมะปราง จังหวัดพิษณุโลกและดอกปีบกาสะลองแบบขิด โดยนางสาวอนงค์ วงศ์สุวรรณ์ขั้นตอนการวิจัยอยู่ระหว่างการสำรวจความพึงพอใจซึ่งเมื่อได้ลวดลายตามความนิยมแล้วจะนำเสนอกลุ่มทอผ้า หน่วยงานต่าง ๆ ตลอดจนผู้สนใจเพื่อนำไปประยุกต์ พัฒนา ต่อยอดต่อไป

            วันนี้ดอกปีบจึงยังคงคุณค่าในฐานะพันธุ์ไม้มงคลพระราชทาน และลวดลายอันงดงามบนผืนผ้าเอกลักษณ์ประจำจังหวัดพิษณุโลก




 พรปวีณ์  ทองด้วง นักประชาสัมพันธ์ 
สถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน มหาวิทยาลัยนเรศวร
 เรวัติ น้อยวิจิตร   hub admin rewat.noyvijit@hotmail.com  08-1910-7445


         ข้อมูลกล้าไม้ปีบพระราชทานจากหนังสือต้นไม้และดอกไม้มงคล กลุ่มส่งเสริมการศาสนาและวัฒนธรรม สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพิษณุโลก


ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น